10 شهریور, 1399 توسط گروه آموزشی پویان 0 دیدگاه

اهمیت آموزش آموزه های قرآنی برای کودکان

در دیدگاه اسلام اعتقاد بر این است که مجموعه مفاهیم و آموزه های اعتقادی ، اموری هستند که در سرشت اولیه و دست نخورده کودک و به تعبیر قرآنی ،در فطرت او به ودیعه نهاده شده است . کودکان بهترین و مساعدترین شرایط را برای پرورش دینی دارند . بر این اساس ،علی رغم اعتقاد کسانی که آن را در سنین کودکی مناسب نمی دانند انتقال مفاهیم دینی به کودکان ممکن و قابل اجراست ؛ زیرا ما هرگز به دنبال اضافه نمودن مطلبی بیرون از وجود کودک نیستیم ، بلکه هدف اعطای آگاهی ، رشد و شکوفا سازی امور فطری کودک است .

نقش والدین در تربیت دینی

در راه تربیت کودک ، دین اسلام بزرگ ترین یار و مددکار والدین می باشد و پرورش ایمان در کودک یکی از حقوق فرزندان در اسلام  است . حضرت امام سجاد (ع) می فرمایند : تو نسبت به کسانی که سرپرستشان هستی ، در مورد تربیت نیک و راهنمایی آنان به سوی پروردگار ،مورد سوال قرار خواهی گرفت .
در دوران کودکی یکی از وظایف اصلی والدین و مربیان عبارت است از : تقویت حس کنجکاوی و ارائه پاسخ های صحیح ،منطقی و کودکانه به سوالهای آن ها بر این اساس نحوه نماز خواندن والدین ، رفتارشان قبل از ایستادن به نماز ، هنگام اقامه و … حتی رفتار مناسب اجتماعی آنان به عنوان افرادی که مومن و پایبند به موازین دینی هستند و نوع تعامل آن ها با دیگران و مفید بودنشان برای جامعه ، از جمله عوامل بسیار مهمی است که در پرورش دینی کودکان دخیل است .
شیوه های برنامه ریزی زمانی جهت ارائه مفاهیم دینی در پیش دبستانی ها (پیش دبستانی پویان ) در ارائه مفاهیم دینی به کودکان طوری برنامه ریزی می شود که با برنامه و فعالیت های روزمره پیش دبستانی کودک متناقض نبوده و تقریبا در تمام برنامه ها به صورت یک چتر گسترده می شود .یعنی از موقعی که کودک وارد پیش دبستانی می شود مورد تربیت دینی قرار می گیرد زیرا دین اسلام برای همه لحظات زندگی بشر دستوراتی ارائه داده است . برای مثال ورود کودک به مرکز و سالم او به مربیان و دوستانش ، شستن دست قبل از غذا ، مسواک زدن ، کمک به دوستان ، خواندن دعا و راز و نیاز با خدا قبل از شروع کارهای روزمره ، محبت و احترام به والدین زمانی که از مهدکودک خارج شده و به سوی آنان می رود و… تمام مفاهیم یاد شده جز مفاهیم دینی است .

ویژگی ها و توانایی های کودکان و ارتباط آن با مفاهیم دینی

هرچه والدین و مربیان که تربیت یا قسمتی از تربیت کودک را برعهده دارند با ویژگی های کودکان و نکات روان شناسی و تربیتی آنان بیشتر آشنا باشند در ارائه مفاهیم دینی به کودکان موفق تر خواهند بود . در راستای رسیدن به تربیت دینی ، که تاثیر بیشتری نیز داشته باشد ، توجه به رشد همه جانبه کودک الزامی است . ( جسمی ، شناختی ، گفتاری ، اجتماعی ، عاطفی ، زیبایی شناختی و خلاقیت ) و این مساله از طریق برنامه ها و فعالیت های متناسب با این دوره قابل حصول می باشد .

شناخت صحیح توانایی ها ، نیازها و نیروهای جسمی و روانی کودکان در مراحل مختلف سنی از عوامل مهم در امر تعلیم و تربیت به شمار می آید و در هر دوره بنا به تناسب خصوصیات ذهنی و شناختی کودکان مفاهیم دینی را ارائه نموده و اجازه دهیم کودکان دین کودکانه خود را داشته باشند و از طرح عقاید پیچیده و مشکل برای آنان خود داری کنیم ، چرا که نمی توانند آن را درک کنند و چه بسا موجب بد فهمی و گریز آن ها از دین شود و به طور مثال از ویژگی های عمومی این گروه سنی حس تقلید قوی ، علاقه به شناخت خود ، خیالپردازی ، میل به بازی ، کنجکاوی و… می باشد .

همچنین بین فرآیندهای فکری کودکان و بزرگسالان  تفاوت وجود دارد . نحوه اندیشیدن کودکان دارای ویژگی هایی است که پیش بینی آن ها برای بزرگسالان دشوار می باشد . بنابر
این والدین و مربیان باید بکوشند تا خود را در موقعیت کودکان قرار دهند و مسائل و پدیده ها را از چشم آن ها ببینند . کودکان زیر 7 سال ، از طریق کار کردن مستقیم با اشیا و مواد عینی ، مفاهیم را می آموزند ؛ لذا درک آنان از مفاهیم ، با بزرگسالان  یکسان نیست ؛ آنها در حد ظرفیت ذهنشان مطالب را می فهمند .
آشنایی با ویژگی های تفکر کودک ، مارا با شیوه های مناسب ارائه مفاهیم دینی به آنان  راهنمایی می کند . مانند : جاندار پنداری ، تفکر عینی ، خود محوری ( یعنی کودکان فقط از دریچه چشم خود و براساس توانایی هایشان به پدیده ها نگاه می کنند و براین باورند که همه افراد همانند آن ها فکر می کنند نه به این علت که خود خواه هستند بلکه توانایی شناختی لازم را پیدا نکرده اند . )

شرایط قرائت و حفظ قرآن کریم توسط کودکان

کودکان در این سنین با یاری حافظه نیرومند خود قادرند هر مطلبی اعم از مفاهیم و سوره های قرآنی را به سهولت به خاطر بسپارند . لذا با استفاده از این ویژگی می توان کودک را به حفظ و قرائت قرآن علاقه مند نمود ؛ همچنین کودکان می تواند آیات و احادیث معصومین (ع) را متناسب با فهم خود بیاموزند و برخی را در حافظه خود نگاه دارند این کار علاوه بر اینکه به تقویت حافظه آنان ، کمک می کند انس با آیات و احادیث را بیشتر و نورانیت معنوی را به ارمغان می آورد . لذا آیات و سوره های کوتاه برای ارائه به کودکان در نظر گرفته می شوند باید ویژگی های زیر راداشته باشد :

  •  کوتاه و از لحاظ تلفظ ساده و روان باشد و حد اکثر 5 کلمه
    مانند : کُلوا وَاشرَبوا وَال تُسرِفوا )اعراف/13 )بخورید و بیاشامید ولی اسراف نکنید .
  •  قابل فهم و درک برای کودکان .
    مانند : وَ تُسلّموا عَلَی أهلِهَا )نور / 77 ) به اهل خانه سالم کنید .
  • کاربردی و معنا دار برای کودکان .
    مانند : وَ تَعاوَنُوا عَلَی البِرِّ وَ التَقوَی ) مائده / 7 ) در کارهای خوب و نیک به همدیگر
    کمک کنید .
  •  سوره های کوتاه
    همچنین بهتر است در ابتدا از سوره هایی استفاده شود که دارای کلمات آسان ( با توجه به قدرت رشد زبان و گفتار کودک ) و آهنگین باشد و باعث جذب کودکان شود . زیرا آنان در این سنین به عبارات موزون علاقه نشان می دهند . همچنین ذکر معنای بعضی سوره ها و به تفسیر کشیدن آن برای کودکان ضرورتی ندارد ؛ و آن ها را باید در سنین بالاتر به آن ها آموخت . در قرآن و روایات ، داستان های بسیاری وجود دارد ولی هر کدام مناسب سن خاصی است ؛ بهتر است داستان هایی انتخاب شود که با درک و فهم و احساسات کودک مطابقت داشته باشد.

عناوین کلی مفاهیم دینی که برای کودکان در سنین پیش دبستانی ارائه می شود :

  •  ایجاد علاقه و محبت به خدای مهربان ، قرآن مجید و معصومین (ع)
  •  ایجاد علاقه به انجام اعمال و مراسم عبادی مانند روزه ، نماز و…
  •  مشاهده و تفکر در طبیعت ، حیوانات ، اعضای بدن و… و در نهایت دوست داشتن آن ها به عنوان نعمت های خداوند مهربان . ( تقویت دقت کودک برای پی بردن به نعمت های الهی )
  •  هدیه دادن ، کمک به دیگران به خصوص نیازمندان و تقویت حس قدر شناسی و سپاس گزاری
  •  آداب میهمان داری ، دوست داشتن میهمان ، میهمانی رفتن .
  • رعایت انضباط عمومی ، وقت شناسی ، به قول خود عمل کردن و محاسن همکاری با دیگران .
  •  دوست داشتن رعایت حقوق بندگان خدا ، والدین ، مربیان ، سالمندان و…
  •  درست مصرف کردن و پرهیز از زیاده روی و اسراف
  • پرهیز از بی اجازه دست زدن به وسایل دیگران
  •  رعایت بهداشت فردی و اجتماعی

روش های ارائه مفاهیم دینی به کودکان

بهتر است آموزش مفاهیم به کودکان (غیر مستقیم ) و هر کودک به تناسب میزان تمایل و توان خود کشف و یاد بگیرد و مانند : شعر ، داستان ، نقاشی ، بازی ، کاردستی ، گردش علمی ، الگو پذیری ، تشویق و ترغیب ، مشاهده ، بحث و گفت و گو ، سرود ، آزمایش ، ضرب المثل های قابل فهم ، نمایش خلاق و تئاتر ،روش اشاره ، برنامه های گروهی ، تکرار و تمرین دسته جمعی ، روش عمل و تجربه مستقیم ، تمثیل ، پرسش و پاسخ البته برای بهره گیری از روش های فوق باید به اجرا و اصول آن روش ها آشنا بوده و به نکات زیر توجه نمایید :

  • ارائه مفاهیم دینی برای کودکان از پایین ترین سطح ممکن و قابل درک ، برای یک مفهوم شروع و سپس ارتقاء یابد .
  • از آنجا که دین موجب احساس آرامش و امنیت خاطر است مطالب دینی ارائه شده در این دوره ( پیش دبستانی ) کودکان را به وحشت نیندازد و در آنان تصورات نامناسبی
    ایجاد نکند ، زیرا در غیر این صورت آسایش روحی آنان مخدوش خواهد شد .
  • از زیاده روی ، سخت گیری در روند ارائه مفاهیم دینی برای کودکان پرهیز شود .
  • یادگیری همان قدر که یک امر هوشی است یک امر عاطفی نیز می باشد . براین اساس ، برای حفظ شادابی کودکان در آموزش مفاهیم دینی ، پیشنهاد می شود از شیوه های تشویقی متناسب با روحیه آنان ، به موقع استفاده و از برخوردهای تند پرهیز شود .

مبحث (بِسمِ الله الرَّحمَنِ الرَحیمِ )

موضوع : خداوند مهربان
علاقه به مفاهیم دینی در 1 تا 7 سالگی نمایان می شود . دنیای کودکان پر از احترام به خداوند مهربان ؛ عشق ،محبت و ستایش اوست . کودک دوست دارد نماز بخواند و حتی روزه
بگیرد ؛ که این خود پلی است برای ورود به دنیای معنویت .
کودکان زیر 7 سال باید با خداوند و نعمت هایش که از وجهه مهربانی و انعام او حکایت می کند ، بیشتر از سایر صفات آشنا شوند . این نوع آشنایی یکی از ریشه های اساسی روح مذهبی کودک در آینده است .
بنابراین برنامه ها و فعالیت های دینی کودکان ، باید بیشتر از هر چیزی برجنبه های رحمت و لطف الهی تأکید داشته باشد .

هدف
ایجاد آشنایی ، انس و علاقه در کودکان نسبت به خداوندی که مهربان ترین مهربانان است .

حدود انتظارات
 کودکان بدانند که خداوند مهربان همه ما بخصوص کودکان را خیلی دوست دارد .
 کودکان بدانندکه خداوند مهربان ترین ، داناترین و بهترین محافظ است .
 کودکان بدانند که وجود پدرو مادر ، مربی و تمامی دنیا از خدای مهربان است .
 کودکان هر کاری را بانام خدا آغاز نمایند .
 کودکان بتوانند لا اله الا الله و بسم الله الرحمن الرحیم را به صورت گروهی و فردی تکرار نمایند .
 کودکان بدانند که باید در تمام کارها از خدای مهربان کمک خواست .

فعالیت های پیشنهادی
می توانید با استفاده از عروسک دستی نمایش زیر را اجرا کنید .
اول از کودک می پرسیم عزیزم قبل از غذا خوردن چی می گیم؟
کودک سعی می کند پاسخی بدهد باید تلاش نماییم که پاسخ او را در جهت موضوع هدایت کنیم . بعد پرسش های زیر را آهنگین می پرسیم .
کودک پاسخ بدهد بسم اهلل الرحمن الرحیم
وقتی از خونه بیرون میریم چی می گیم …..
وقتی به رختخواب میریم چی میگیم ….
وقتی لباس می پوشیم چی میگیم ….
در ادامه می توانیم از کودک بخواهیم با گفتن بسم الله الرحمن الرحیم کار دلخواه خود را نمایش دهد مانند : غذا خوردن ، بازی کردن و… و می توانیم با گفتن جملات زیر بحث را ادامه دهیم عزیزم : ما باید هر کاری را با نام خدای خوب و مهربون شروع کنیم . کارها را با نام خدا شروع کردن یعنی اینکه خدا ، کارهای ما رو میبینه و ما باید سعی کنیم کارهایی انجام بدیم که اون دوست داره و ازش بخواهیم که به ما کمک کنه .
کار را با نام خدا شروع کردن یعنی اینکه اول هر کار بگوییم : ((بسم الله  الرحمن الرحیم ))

شعر 

اول به نام خدا                          خدای خیلی دانا
که خوب و مهربونه                      هر کی اینو میدونه
بخشنده و رحیمه                       خالق این زمینه
ما همه می پرستیم                   خدای مهربونو
اونی که آفریده                          زمین و آسمونو
همون خدایی که هست              بخشنده و توانا
دویدم و دویدم                           به یک سوال رسیدم
اون کیه توی دنیا                        ماهی میده به دریا
برف و تگرگ می سازه                درخت و برگ می سازه
به بلبل آواز میده                        به موش دم دراز میده
به آدم ها خواب میده                  آفتاب و مهتاب میده
جواب تو آسونه                          هر بچه ای می دونه
خدای مهربونه                           خدای مهربونه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.